کد خبر: 9پنجشنبه، 15 اسفند 1387 - 15:56
معرفی شهرستان فریدن
  
موقعیت ، حدود و وسعت فریدن شهرستان فریدن با جمعیت بالغ بر 84 هزار نفری از جمله شهرستانهای استان اصفهان می باشد که. با وسعت حدود 23/2107 کیلومتر مربع ( 220000 هکتار )معادل 97/1 درصد مسافت استان را به خود اختصاص داده است و در فاصله 140 کیلومتری غرب اصفهان و در مسیر راه ارتباطی اصفهان – خوزستان و در حدفاصل شهرستانهای خوانسار – تیران و کرون – چادگان – فریدونشهر والیگودرز ( استان لرستان ) قرار گرفته است. این شهرستان دارای 4 مرکز شهری ، 2 بخش، 9 دهستان ، 72 آبادی دارای سکنه می باشد. این شهرستان دارای 4 مرکز شهری ، 2 بخش، 9 دهستان ، 72 آبادی دارای سکنه می باشد. عنوان شهرستان استان نسبت شهرستان به استان (درصد) مساحت (کیلومترمربع) 23/2107 3/107044 97/1 تعداد شهر 4 90 44/4 تعداد بخش 2 43 65/4 تعداد دهستان 9 123 31/7 » آب وهوا در فریدن آب وهوای شهرستان فریدن از نوع اقلیم سرد استپی می باشدکه به لحاظ کوهستانی و مرتفع بودن منطقه دارای زمستانهای سرد و تابستانهای خنک می باشد که از سمت غرب منطقه به سمت شرق باکاهش ارتفاعات ، کاهش رطوبت و افزایش دما را شاهد می باشیم.میانگین بارش سالانه در این شهرستان 9/339 میلی متر با ضریب تغییرات بارش سالیانه حدود 30 درصد و متوسط دمای سالیانه آن بین 11 الی 12 درجه سانتی گراد و میانگین حداقل دما بین صفر تا 4 درجه سانتیگراد در تغییر است. هوا و اقلیم:زمستان سرد و تابستان معتدل رطوبت نسبی هوا:51 % مردادماه تا 85% در دی و بهمن ماه تعداد روزهای یخبندان:192-142 روز » ارتفاعات از مهمترین ارتفاعات شهرستان عبارتند از : 1- رشته کوه دالان1 با ارتفاع 3915 متر واقع در بخش مرکزی شهرستان و 9کیلومتری جنوب شرقی داران و در جوار شهر دامنه 2- رشته کوه دره بید با ارتفاع 3631 متر واقع در بخش مرکزی شهرستان و 20 کیلومتری شمال غربی شهر داران 3- رشته کوه افوس با ارتفاع 3669 متر واقع در جنوب شهر افوس در بخش بوئین میاندشت و 35 کیلومتری غرب شهر داران » از مهمترین رودخانه های جاری در شهرستان : 1- رودخانه پلاسجان تشکیل شده از دو شاخه اصلی سواران و بوئین میاندشت با مساحت حوضة آبریز 1642 کیلومتر مربع و به طول حدود 61 کیلومتر تا محل ایستگاه هیدرومتری اسکندری ، بادبی متوسط سالیانه 15/4 متر مکعب در ثانیه که بعد از رودخانه زاینده رود مهمترین تأمین کننده آب سد زاینده رود می باشد.که با توجه به افتتاح تونل چشمه لنگان و انتقال آب چشمه لنگان از این مسیر میزان دبی رودخانه افزایش خواهد یافت . 2- رودخانه فصلی (اناربار):سرچشمه گرفته از ارتفاعات غرب شهرستان (از سراب روستای آغچه بخش بوئین میاندشت) که پس از عبور ازروستاهای مختلف و گذر از مرز شهرستان به سد گلپایگان منتهی می گردد . 3- رودخانه فصلی دربند نوغان واقع در کرچمبوی جنوبی بخش بوئین » منابع تأمین آب و حوزه آبریز و شبکه رودخانه ها: منابع تأمین آب شهرستان به دو دسته آبهای جاری و سطحی و آبهای زیرزمینی تقسیم می گردد : آبهای جاری شامل رودخانه های پلاسجان ، دربند(هندوکش ) و دره بید و حدود 405 دهانه چشمه دایمی و فصلی با متوسط آبدهی سالیانه حدود 4/2 لیتر بر ثانیه و همچنین مسیل های فصلی متعدد می باشد. آب زیرزمینی نیز شامل منابع آب زیرزمینی آهکی و منابع آب زیرزمینی آبرفتی می شوند. که میزان آبدهی منابع آب زیرزمینی آهکی به لحاظ آهکی بودن ارتفاعات با تغییر میزان بارشها متغیر بوده که به تبع آن میزان آب چشمه ها و قنوات تغذیه کننده از این آهکها نیز تغییر می یابد. در بخش منابع آب زیرزمینی آبرفتی علیرغم وجود ارتفاع نسبتا"زیاد بوده تعداد قابیل توجهی از چاههای عمیق منطقه بر روی این آبرفتها حفر گردیده است که حداکثر عمق چاههای عمیق منطقه 120 متر می باشد.در مجموع آب این شهرستان از طریق 1149 حلقه چاه عمیق و 388 حلقه چاه نیمه عمیق ، 250 رشته قنات ، 405 دهانه چشمه دایمی و فصلی با میزان آبدهی حدود 471 میلیون متر مکعب و رودخانه های پلاسجان و هندوکش با میزان آبدهی حدود 200 میلیون متر مکعب تأمین می شود. » پیشینه تاریخی فریدن: نام باستانی فریدن در ارامنه قدیم پرتیکان بوده و یکی از آبادترین نقاط مرکزی ایران محسوبمی شود . مورخین عهد قدیم این ولایت را پاری تاکن نیز نامیده اند که آن عید پرتیکان بوده است و فعلا فریدن نامیده میشود. آنچه از تاریخ مستفاذ میشود این است که شهرمان آباد در این منطقه وجود داشته است که در حمله اسکندر لگدکوب شده است که هم اکنون دهکده ای بنام اسکندر یا اسکندری در بخش چادگان وجود دارد. شیخ جابر انصاری در کتاب (اصفهان و ری) می نویسد ((فریدن ناحیه سردی طرف مغرب مایل به جنوب و ابتدا تا شهر دوازده فرسنگ و انتها قریب بیست فرسنگ تقریباً که غله خور عمده با آبی و مراتعی بی پایان و دهکده هایی شایان که قراء آخوره هفت هزار جمعیت و مرکز آنجا داران سه هزار جمعیت دارد.)) علاوه بر جمعیت بومی منطقه که از قدیم الایام در آن ساکن بوده اند و همچنین تعدادی از ایل چهارلنگ بختیاری قریب چهارصد سال است که در این منطقه اهالی گرجی- ارامنه و تعدادی ترک زبان در کنار هم به شغل کشاورزی و دامداری مشغولند. در زمان صفویه شاه عباس تعدادی از ترک های شاملو و ترکان بیات (همچنین تعدادی از اهالی ناحیه گرجستان را به این منطقه کوچاند و همچنین تعدادی از ارامنه از ارمنستان و جلفای ارس به اصفهان آورد که صنعتگران آنها در شهر اصفهان و کشاورزان آنها را به منطقه فریدن اعزام داشت . گرجیها پس از چهارصد سال هنوز به زبان گرجی صحبت می نمایند و در دهستان گرجی ساکنند.) ارامنه نیز از بهترین کشاورزان فریدن هستند که عمدتاً در دهات اطراف شهر هستند ، که عبارتند از روستاهای نماگرد ، زرنه ، غرغن ، درختک، هزارجریب، هدان، چکان سنگباران، شاه بلاغ، سینگرد، میلاگرد، سواران، خویگان سفلی، قلعه ملک و سروشگان. » وجه تسمیه فریدن در بیان وجه تسمیه فریدن گفته شده است که فریدن تغییر یافته کلمه فریدون است و این برمی گردد به تاریخ کهن ایران و به سرگذشت دلیر مردی از این خطه کهن که با نهایت شجاعت و عقل و کفایت ، متصدی کاری عظیم ، سراسر ظلم و بیداد هفتصد ساله را برانداخت و صفحات زرینی از تاریخ کهن ایران را به خود اختصاص داد. کاوه که شغل آهنگری را در این منطقه پیشه خود ساخته بود به ازای خدمتی که به ایران و فریدون پادشاه نموده بود فریدون او را به حکومت اصفهان منصوب کردو نیز از کمال محبت به او ، مولد و زادگاه کاوه آهنگر را به نام خود نامید ، که به لحاظ کثرت استعمال ، تخفیفی یافته و به فریدن شهرت یافته است. جنازه کاوه پس از سالها حکومت به عدل و داد در اصفهان به زادگاه وی کودلیه فریدن یا مشهد کاوه (شهرستان چادگان ) فعلی انتقال و در کنار فرزندانش بخاک سپرده می شود. » طوایف فریدن: فریدن منطقه قومی بدیعی است با ویژگی های موزون . اقوام ساکن در ناحیه فریدن را فارس زبانان ،ترکها گرجها ،ارامنه ، لرهای بختیاری و اعراب خراسانی تشکیل می دهند. طوایف فارس زبان فریدن عمدتاً در شهر داران و دامنه و روستای دره بید ساکن اند. طوایف ترکی ، گرجی، ارامنه در زمان صفویه و اعراب در زمان حکومت نادرشاه در فریدن ساکن گردیدند. در این میان طوایف لر و فارس فریدن سابقه طولانی و از اولین اقوام ساکن در ناحیه به شمار می روند. روستاهای ارمنی نشین فریدن در حال حاضر شامل روستاهای زرنه، خویگان علیا، غرغن، سواران و سینگرد می باشند. طوایف عرب فریدن کوچکترین اقلیت ساکن در منطقه می باشد و در مناطق دره بید، دامنه و آشجرد و غیره ساکن هستند. فریدن به لحاظ دارا بودن شش قوم متفاوت مختلف است: 1- فارسهای آریایی نژاد که یاد آور تاریخ کهن این سرزمین اند. 2- غیور مردان دلیر ، شجاعان بی باک و لرهای باصفای بختیاری 3- ارامنه صبور و صمیمی 4- گرجیهای سخت کوش و پرتلاش 5- ترکهای غیر تمند 6- اعراب خراسانی مردم شهرستان فریدن به لهجه فارسی تکلم می کنند و لهجه های لری،ترکی،گرجی و ارمنی نیز در آن رایج است. » یک سرزمین و شش قوم الف) طوایف فارس زبان فریدن: طوایف فارس زبان فریدن که سابقه دیرینه سکونت در ناحیه را دارند عمدتاً در شهر داران و روستاهای دامنه، آشجرد، دره بید ساکن اند ب) طوایف لر بختیاری فریدن: اسکان عشایر بختیاری در فریدن در سه مرحله انجام گرفته اند: الف: همزمان با به قدرت رسیدن خان بزرگ، محمدتقی خان بختیاری از طایفه کیومرثی چهارلنگ ب: اسکان اجباری عشایر از سوی رضاخان (1312-1300) که بیشتر در دهستانهای پیشکوه و پشتکوه موگویی و دهستان چنارود و چهارلنگ می باشند. ج: نوع سوم اسکان، اسکان بی برنامه است که از سوی خود عشایر بنا به دلیل اقتصادی صورت می گیرد. ج) ارامنه فریدن ارمنی ها مسیحیان هستند که اجدادشان ساکن ارمنستان بوده و در زمان شاه عباس به شمال آذربایجان و مخصوصاً نواحی جنوبی ارس آورده شدند. شاه عباس بعداً این قوم را از جنوب رود ارس(جلفا) به اصفهان نقل مکان داد و در شهر جلفا در کنار زاینده رود برای آنان بنیاد نهاده بود ساکن گردانید. در این روستاهای محلی نشین تعداد 9کلیسا وجود دارد که 3 کلیسا در خویگان علیا و روستای نماگرد فاقد کلیسا است. د) طوایف گرجی فریدن اصل و منشأ گرجیها از جمهوری گرجستان است . این جمهوری در ساحل جنوب شرقی دریای سیاه قرار گرفته است. پیترودلاواله گوید: شاه عباس هنگامیکه در سال 1013هجری قمری، هزاران خانوار گرجی و ارمنی و شروانی را به خاک ایران کوچانید مخصوصاً دستور داد که هر یک از این اقوام را به ولایتی که در آن آب و هوا و مقتضیات زندگی با وطن اصلی ایشان شبیه و نزدیک باشد انتقال دهند. به همین خاطر در ابتدای ورود گرجیها به ایران ، در مازندران که گمان می رفت از لحاظ آب و هوای همانند گرجستان است سکونت دادند ولی با نامساعد بودن آب وهوا تلفات زیادی داده و سپس به شهرستان های داخلی ایران روانه شدند. گرجیها که به فریدن و فریدون شهر مهاجرت داده شدند در زمان شاه عباس ابتدا در محله عباس آباد اصفهان و بعد مدتی در نجف آباد زندگی کردند و چون در نزاعی 4 نفر از اهالی نجف آباد کشته شدندو با دشمنی اهالی روبه رو شدند و شاه عباس برای خاتمه دادن ، این نزاعها و جلوگیری از حملات پی درپی عشایر به دهات فریدن و از طرفی آباد کردن زمینهای بایر دستور کوچاندن گرجیها را به فریدونشهر می دهد. البته خودگرجیها علاقه زیادی به آمدن به نواحی غربی فریدن داشتند زیرا با این کار اولاً تا اندازه ای از پرداخت مالیات فرار می کردند و ثانیاً از شکارگاههای منطقه در تغذیه خود استفاده نمایند . برخی مناطق گرجی نشین در فریدن مانند روستاهای داشکسن ، افوس ، آغچه،میاندشت،بوئین، فریدونشهرو... می باشد و آنها پس از چهار قرن زبان گرجی بین آنها متداول است. و) طوایف ترک فریدن طوایف ترک فریدن بعد از طوایف لر، دومین طایفه بزرگ ساکن در منطقه فریدن می باشند . تعداد آبادیهای ترک زبان فریدن حدود 90 آبادی و تعداد آبادیهای ترک و لرنشین مجموعاً 25 آبادی و مجموعاً 3آبادی اقلیت های گرجی ،ارمنی ،ترک و لر را پذیرا گسسته اند. مناطق مهم سکونت طوایف ترک فریدن ، شامل بخش چادگان و بخشهایی از حومه داران می باشد. نکته قابل توجه اینکه اغلب روستاهای ترک نشین در مجاورت و یا به موازات روستاهای لر نشین و گاهی نیز در مجاورت روستاهایی که اقلیتهای ارمنی و گرجی ساکنند قرارگرفته اند. استقرار ایلات ترک در مناطق مختلف ایران از زمان استیلای ترکان برایران آغاز گردید و در دوران سلجوقیان ، مغولان و تیموریان و صفویه شدت یافته است. سلاطین این سلسله ها ایلات را برای حفظ سرحدات یا به منظور در هم شکستن وحدت ایل و یا برای تنبیه و تشویق به اقصی نقاط ایران کوچانده اند. طایفه ترک استاجلو در حومه غربی شهر داران به ویژه در روستاهای نهرخلج و خلج اسکان یافته اند . طوایف ترک فریدن از نظر تکلم و شیوه بیان کلمات با یکدیگر اختلاف بسیار دارند و این به سبب اختلاف کلامی بین طوایف ترک زبان کوچانده شده به این منطقه است و از سوی دیگر در برخی از روستاهای فریدن طوایف مختلفی ساکن گردیده و هر طایفه به زبان متداول خود تکلم می کنند. ز- طوایف عرب فریدن اقلیت عرب منطقه فریدن از کوچکترین اقلیت ساکن در منطقه بوده و فاقد هویت فرهنگ عربی می باشند و امروزه این گروه اندک جزء فارس زبانان محسوب و دارای لهجه خاص خود می باشند . سر لشکر علی رزم آرا گوید: تیره عرب که به امر نادرشاه افشار از خراسان پراکنده شده اند قسمتی ازآنها به فریدن آمده و در روستاهای دره بید، دامنه ، آشگرد و...... ساکن شده و مشغول کشاورزی و گله داری می باشند لفظ آنان شباهت تام با لفظ عربهای خراسان دارد و اکنون نیز واژه های عربی در بسیاری در میان آنان متداول است . در بین سه منطقه دامنه ، دره بید ، آشجرد و به علت نزدیکی آشجرد به شهر داران که فارس زبانند و همچنین به علت وجود اقلیتی ارمنی در این آبادی واژه های عربی کمتری در بین آنان متداول است. » زبان ومذهب ناحیه فریدن قلمرو انواع تنوع است که یکی از این موارد گوناگونی قومی و زبانی می باشند. زبانها و گویشهای رایج در منطقه : 1- زبان فارسی: به عنوان زبان عمومی مردم فریدن که به لهجه خاص تکلم می شود به این تربیت که در روستاها و محل های خاصی که مردم فارسی زبان زندگی می کنند زبان فارسی خالصتر و اصیلتر مانده است و حتی از لغات فارسی قدیم که امروزه هم متداول نیست در محاورات روزمره استفاده می گردد ، از جمله در لهجه مردم شهر داران مرکز شهرستان . 2- زبان ترکی: مردم ترک زبان به زبان ترکی تکلم می کنند . زبان ترکی رایج در برخی نقاط با اصطلاحات فارسی تلفیق شده و در برخی نقاط دیگر به شکل اصیل تری کاربرده می شود که این نکته مؤید اختلاف زمانی دوره ای سکونت طوایف و اقوام ترک نژاد در منطقه و درصد میزان آمیختگی و تأثیر پذیری آنها از بومیان محل می باشد. 3- زبان گرجی : در زبان گرجی در محلهای گرجی نشین از جمله محله میاندشت شهر بویین میاندشت و روستاهای داشکسن و آغچه رواج داشته و در برخی نقاط و از جمله محله بوئین شهر بویین میاندشت و شهر افوس زبان گرجی فراموش شده و مردم به زبان فارسی تکلم می کند. 4- زبان ارمنی :زبان ارمنی در بین ارامنه ساکن در روستاهای زرنه بخش بوئین میاندشت به عنوان تنها مرکز فعلی سکونت ارامنه منطقه رواج دارد. 5- لهجه لری:در سطح وسیعی از شهرستان در میان طوایف و قبایل بختیاری و مردم ساکن در شهرها و روستاهای شهرستان با تبار لری رواج داشته و از لهجه های اصیل و شیرین زبان فارسی می باشد. 6- تأثیرات زبان عربی : با توجه به گذشته نژادی برخی ساکنین منطقه به عنوان مهاجرین عرب امروزه تأثیر زبان عربی واصطلاحات و واژه های مربوطه در لهجه مردم محل همچون اهالی شهر دامنه و روستای دره بید قابل مشاهده است. لازم به ذکر است طوایف ترک ، گرجی و ارمنی در زمان صفویه ، و اعراب در زمان حکومت نادرشاه در فریدن ساکن گردیدند و در این طوایف فارس و لر فریدن سابقه طولانی داشته و از اولین اقوام ساکن در ناحیه به شمار می آیند . در این شهرستان بیش از 8/99 درصد از جمعیت آن را تشکیل می دهند . چنانچه براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن آبان ماه 1345 از کل جمعیت 135036 نفری شهرستان فریدن 7% را مسیحیان تشکیل می دادند که این مقدار در سال 1365 به 38% کاهش یافته و اکنون نیز کمتر از 2% جمعیت شهرستان را تشکیل می دهند. » صنایع دستی: در گذشته نه چندان دور صنایع دستی متعددی و عمدتاً برای برآورده نمودن نیازهای بومی و محلی منطقه ای رواج داشته و به مرور زمان و با گسترش و رشد تکنیک دچار تحول و دگرگونی شده است . از جمله فرش بافی به شکل زمینی و با استفاده از دارهای قالی خانگی که نسبت به گذشته دچار کود گردیده است . همچنین از نخ ریسی و تهیه پارچه های دست باف و صنایع دستی در زمینه های نجاری و آهنگری، شالبافی و گیوه دوزی و نمدمالی می توان نام برد که براساس شرایط جغرافیایی و اقلیمی شهرستان تهیه و مورد استفاده قرار می گرفته است و اکثراً جنبه هنری و ذوقی داشته که امروزه متأسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفته بعضاً به فراموشی سپرده شده اند. امروزه صنایع دستی رایج در بین مردم و عموماً در روستاها در زمینه قالی بافی ، جاجیم بافی، چوقا بافی ، کیسه بافی و پوشاک بافی وگلیم بافی و اخیراً قلم زنی ، منبت کاری، معرق ، حکاکی ، تهذیب و خطاطی و ملیله دوزی و رودوزی سنتی و هویه کاری ، سبدبافی ، گلدوزی و گلسازی می باشد.